De wereld van werk verandert razendsnel en kunstmatige intelligentie (AI) speelt daarin een hoofdrol. Toch is AI voor veel vmbo-leerlingen nog een vaag begrip. Uit onderzoek (afstudeeronderzoek 2024) blijkt dat bijna de helft nog nooit van AI had gehoord. En dat terwijl AI straks in bijna elk beroep een rol gaat spelen. Tijd om daar verandering in te brengen.

Voor mijn afstudeerproject ontwikkelde ik in samenwerking met Studio Z een driedelig lesprogramma over AI, speciaal voor het voortgezet onderwijs. Het doel? Leerlingen mediawijs maken in het begrijpen en toepassen van AI, én hen helpen nadenken over hun toekomst in een wereld vol technologie. Dit programma raakt daarmee direct aan Loopbaanoriëntatie en -begeleiding (LOB). Want hoe kun je je voorbereiden op een toekomst als je niet weet hoe technologie die toekomst vormgeeft?

“Als we willen dat leerlingen goed voorbereid zijn op hun toekomst, moeten we technologie een plek geven in het onderwijs. En daar hoort AI gewoon bij.”

De kracht van AI in LOB

LOB draait om het ontdekken wie je bent, wat je kunt, wat je belangrijk vindt en wat bij je past. Het AI-programma ondersteunt dit proces op natuurlijke wijze. Leerlingen maken op een toegankelijke manier kennis met beroepen waarin AI een rol speelt. Van zorg en onderwijs tot logistiek, creatief ontwerp en techniek. Ze ervaren hoe AI hen kan ondersteunen, maar ook welke ethische vragen en dilemma’s het gebruik van AI met zich meebrengt. Door zelf te experimenteren met technologie en daarna bewust te reflecteren op hun ervaringen, ontdekken leerlingen waar hun interesses en talenten liggen, en hoe die zich verhouden tot toekomstige beroepsmogelijkheden.

Een lesprogramma in drie delen

Het lesprogramma bestaat uit drie onderdelen. In de eerste les, ‘Ontdek de wereld van AI’, maken leerlingen kennis met kunstmatige intelligentie via introductievideo’s, gesprekken en interactieve oefeningen met bijvoorbeeld ChatGPT. Ze onderzoeken wat AI is, waar ze het in het dagelijks leven tegenkomen en welke gevolgen deze technologie heeft voor de samenleving én hun eigen toekomst.

In het tweede deel, de workshop ‘AI in actie’, doen leerlingen praktische ervaring op met AI-tools zoals Teachable Machine en beeldherkenning. Ze ontdekken hoe AI werkt, wat de mogelijkheden en beperkingen zijn, en hoe je technologie creatief en verantwoord inzet. Door te experimenteren en samen te werken, ontwikkelen ze inzicht en vaardigheden op een manier die aanspreekt en motiveert.

Het programma sluit af met de les ‘Reflecteren op AI’. In deze les kijken leerlingen terug op hun leerervaringen en brengen ze hun opgedane kennis in praktijk via een persoonlijke opdracht. Ze denken na over de rol van AI in hun eigen leven en in mogelijke toekomstige beroepen. Deze reflectie stimuleert niet alleen kritisch denken, maar ook bewustwording over maatschappelijke verantwoordelijkheid en eigen keuzes.

Meer dan technologie: 21e-eeuwse vaardigheden

Naast kennis over AI werken leerlingen tijdens dit programma ook aan vaardigheden als kritisch en creatief denken, mediawijsheid en probleemoplossend vermogen. Dit zijn niet alleen sleutelcompetenties binnen het onderwijs, maar ook binnen LOB. Door technologie te koppelen aan persoonlijke ontwikkeling, groeit niet alleen het begrip van AI, maar ook het zelfinzicht dat nodig is om richting te geven aan hun loopbaan.

Of een leerling later automonteur, kapper, zorgverlener of ondernemer wordt, AI zal op de een of andere manier invloed hebben op zijn of haar werk. Het is daarom belangrijk dat jongeren al op school kennismaken met deze ontwikkelingen. Niet als losstaand thema, maar als een fundamenteel onderdeel van hun oriëntatie op de toekomst.

Samen bouwen aan toekomstperspectief

Met dit AI-programma bieden we leerlingen geen voorspelling van de toekomst, maar wel een manier om die toekomst beter te begrijpen en vorm te geven. Ze leren niet alleen wat AI is, maar vooral wat het voor hén kan betekenen. En precies daar ligt de kracht van het combineren van AI-educatie en LOB: jongeren worden uitgedaagd om na te denken over wie ze zijn, waar ze naartoe willen, en welke rol technologie daarin speelt.

Wil je meer weten over het programma of samen in gesprek over hoe AI en LOB elkaar kunnen versterken in jouw school? Neem gerust contact op!